El artículo trata sobre la historia sociopolítica de la educación para/de los pueblos originarios y la construcción de identidades del profesorado indígena en México y Colombia; específicamente, sitúa el periodo que va de la Colonia al Estado nacional homogéneo previo a la década de 1990. Desde un paradigma interpretativo de análisis de contenido, se hizo un recuento histórico siguiendo la metodología de la historia comparada, propuesta por Bloch, con base en la revisión de documentos académicos, tesis, leyes, decretos y declaraciones de ambos países que trataran la temática. Pretende analizar el surgimiento de la figura del profesorado indígena como sujeto emergente en las tensiones entre los grupos hegemónicos y los pueblos originarios. Al inicio del Estado nacional homogéneo, en ambas regiones se buscó concretar la unidad nacional a través de un modelo de nación mestiza, donde la identidad cultural, política y social de los pueblos originarios fue anulada, y la educación –dirigida por la Iglesia/Estado o por el Estado- fue una estrategia para ello. A mediados del siglo XX, ocurrieron tensiones entre los movimientos sociales de los pueblos originarios y los Estados nacionales homogéneos. Pone especial énfasis en la propuesta educativa para los pueblos originarios y en la formación del profesorado indígena de ambos Estados, además de la agencia de los pueblos originarios y del profesorado indígena como sujetos colectivos que se reivindican ante el Estado como sujetos políticos.
 _____________
 Contextualización: Idioma Maya Popti’
 Contextualizador: Aurelio Domingo Hurtado Montejo
 Ministerio de Educación de Guatemala
 YITZ’ATILAL
 Hune’ txumba’lil ti’ xhtzotenhe yib’anhiloj hej kuyb’anile yetwanoj hej payat konhob’ b’oj hej yik’ti’alil hej kuywahom payq’inalil yet konhob’ México b’oj konhob’ Colombia; cha’ elwanoj tzet xu yalanhto mach chulikoj heb’ya’ wes masanto yet xi’ yip yik’al heb’ya’ wes yet hej hab’ilal 1990. Xb’isb’alotoj xin yik’ti’al hej konhob’ haka’ txumb’alile icheb’ilkanh yu ya’ kuywahom Bloch sb’ih itz’atnheb’il yinh hej kuyb’anile hum, txumb’anile hum, b’oj hej chejb’anile hum yet kab’ konhob’ tu’ (México b’oj Colombia).
 Yichob’anil hej hab’ilal xhb’ina tu’, hab’an stxumloyi chub’ilta hanhe yitz’atneb’anil yik’ti’al heb’ya’ wes yetwanoj ye yi’ini yip, mach xin x’a’lo yip yik’al hej payat konhob’ ayxatik’a yalanhto mach chulikoj heb’ya wes tu’; haxkam ha’ tu’ xin smunil hej yatut tiyoxh b’oj hej kuyum yet payxa tu’. 
 Slahob’alxa hune’ kuyb’anile ti’, xin cha’pax b’inahoj tzet xu stxumni sb’a sk’ul heb’ya’ kuywahom payat q’inale tzet chu ya’lopax smay sq’inal hej payat konhob’ yinh tzet chu hej Estado tet anma yunheb’al ya’lo smay spixan yik’al. Haktu’ xin xu yi’nikanh yip hej payat konhob’ yul sat hej Estado.
 Hej tzoti’ ch’elwani: Kuyb’anile yul kab’ ab’xub’ale; skuyb’anil hej kuywahom; yetwabijilal hej konhob’; yijlob’anil yu hej tzetet; Pujb’ab’al Txumb’ale Yib’anhiloj Kuywab’al Hum yet Ab’ya’ Yala’
Tópico:
Latin American Cultural Politics
Citaciones:
0
Citaciones por año:
No hay datos de citaciones disponibles
Altmétricas:
0
Información de la Fuente:
FuenteRevista Historia de la Educación Latinoamericana